เคยลองถามตัวเองไหมว่า
ถ้าพรุ่งนี้ตื่นขึ้นมา เราอยากทำอะไร?
ไม่ใช่สิ่งที่คนอื่นบอกว่าควรทำ
ไม่ใช่สิ่งที่ทำเพราะต้องทำ
และไม่ใช่เพียงสิ่งที่จะทำให้เราประสบความสำเร็จในสายตาของคนอื่น
แต่เป็นสิ่งที่ทำให้เรารู้สึกว่า
“ฉันยังอยากตื่นขึ้นมาใช้ชีวิต เพราะวันนี้ยังมีบางอย่างที่ฉันอยากทำ”
แนวคิดหนึ่งจากญี่ปุ่นที่น่าสนใจและถูกพูดถึงอย่างกว้างขวางคือ “อิคิไก” (Ikigai) ซึ่งมักอธิบายถึงสิ่งที่ทำให้ชีวิตมีความหมาย หรือเหตุผลที่ทำให้เราอยากใช้ชีวิตต่อไป
ในโลกตะวันตก อิคิไกมักถูกนำเสนอผ่านแนวคิด 4 ด้าน คือ สิ่งที่เรารัก สิ่งที่เราทำได้ดี สิ่งที่เป็นประโยชน์ต่อผู้อื่น และสิ่งที่สามารถสร้างรายได้ แม้กรอบนี้จะไม่ใช่นิยามดั้งเดิมทั้งหมดของอิคิไกในญี่ปุ่น แต่ก็เป็นวิธีหนึ่งที่ช่วยให้เรากลับมาทบทวนชีวิตของตัวเองได้
และสำหรับเรา มีสิ่งหนึ่งที่น่าสนใจมากคือ
สิ่งที่เรารัก ไม่จำเป็นต้องทำให้เราร่ำรวย
ขอเพียงมันสามารถสร้างรายได้ที่เพียงพอให้เราเลี้ยงดูตัวเองได้ และทำให้เรายังอยากตื่นขึ้นมาทำมันในวันพรุ่งนี้ ก็อาจเป็นชีวิตที่มีความหมายมากแล้ว
4 สิ่งที่ช่วยให้เราเข้าใจอิคิไก
อิคิไกในแบบที่เรามักนำมาทบทวนตัวเอง สามารถมองผ่าน 4 เรื่องง่าย ๆ
สิ่งที่เรารัก — สิ่งที่ทำแล้วมีความสุข และยังอยากทำต่อ
สิ่งที่เราถนัด — ความสามารถหรือทักษะที่เรามี หรือพัฒนาให้ดีขึ้นได้
สิ่งที่เป็นประโยชน์ต่อคนอื่น — สิ่งที่เราทำแล้วสร้างคุณค่า ไม่ว่าจะเล็กหรือใหญ่
สิ่งที่สร้างรายได้ — สิ่งที่สามารถนำมาสร้างรายได้ในระดับที่ พอเลี้ยงตัวเองได้ ไม่จำเป็นต้องร่ำรวย
ทำสิ่งที่รัก และสามารถเลี้ยงตัวเองได้
เราอาจถูกสอนมาตลอดว่า ถ้าจะทำอะไรเป็นอาชีพ สิ่งนั้นต้องสร้างรายได้ให้มากที่สุด
ต้องเติบโต
ต้องขยาย
ต้องมีเงินมากขึ้น
ต้องประสบความสำเร็จมากขึ้น
แต่เมื่อถึงจุดหนึ่ง เราอาจเริ่มถามตัวเองว่า
แล้วแค่ไหนถึงจะพอ?
ถ้างานที่เราทำ ทำให้เรามีรายได้เพียงพอกับค่าใช้จ่าย มีเงินดูแลตัวเอง มีบ้านที่อยู่ได้ มีอาหารกิน และยังมีเวลาเหลือให้ชีวิตของตัวเอง
มันจำเป็นต้องมากกว่านั้นเสมอไปหรือไม่?
บางคนอาจต้องการสร้างธุรกิจขนาดใหญ่
บางคนต้องการรายได้จำนวนมาก
แต่บางคนอาจต้องการเพียง รายได้ที่พอเลี้ยงตัวเองได้ พร้อมกับชีวิตที่ยังมีความสุขและมีเวลาเป็นของตัวเอง
ไม่มีคำตอบไหนผิดค่ะ
เพราะความสำเร็จของแต่ละคนไม่ได้มีขนาดเท่ากัน
อิคิไกอาจเป็นสิ่งธรรมดาที่เราทำทุกวัน
สิ่งที่เรารักไม่จำเป็นต้องเป็นความฝันที่ยิ่งใหญ่
อาจเป็นการทำอาหาร
การปลูกต้นไม้
การทำงานฝีมือ
การดูแลบ้าน
การสร้างสินค้า
การทำธุรกิจเล็ก ๆ
การเขียน
การถ่ายภาพ
การขายของที่เราชอบ
หรือการทำงานบางอย่างที่เรารู้สึกว่า “นี่เป็นสิ่งที่เราอยากทำด้วยตัวเอง”
บางคนอาจเปลี่ยนสิ่งที่รักให้กลายเป็นอาชีพ
บางคนอาจทำเป็นรายได้เสริม
และบางคนอาจไม่ได้หารายได้จากสิ่งที่รักเลย แต่อาศัยงานอีกอย่างหนึ่งเพื่อดูแลชีวิต แล้วเก็บสิ่งที่รักไว้เป็นส่วนหนึ่งของชีวิต
ทั้งหมดนี้ก็เป็นทางเลือกของแต่ละคน
เพราะอิคิไกไม่จำเป็นต้องมีรูปแบบเดียว
รายได้ที่พอดี อาจมีความหมายมากกว่าความร่ำรวย
คำว่า “มีรายได้” ในที่นี้ ไม่ได้หมายความว่าเราต้องประสบความสำเร็จจนร่ำรวย
บางครั้งรายได้ที่ทำให้เราสามารถยืนอยู่ได้ด้วยตัวเองก็มีคุณค่ามากแล้ว
เราสามารถจ่ายค่าใช้จ่ายของตัวเอง
ซื้อสิ่งที่จำเป็น
ดูแลบ้าน
ดูแลคนที่เรารัก
มีเงินเก็บบ้าง
และยังสามารถทำสิ่งที่เราชอบต่อไปได้
การไม่ต้องร่ำรวย แต่อยู่ได้ด้วยสิ่งที่ตัวเองรักและลงมือทำ อาจเป็นความสำเร็จอีกรูปแบบหนึ่งที่ไม่ได้ถูกพูดถึงมากนัก
เพราะเงินอาจเป็นส่วนหนึ่งของชีวิต แต่ไม่จำเป็นต้องเป็นคำตอบทั้งหมดของชีวิต
แล้วเราต้องค้นหาอิคิไกให้เจอหรือไม่?
บางทีเราอาจไม่ต้องรีบหาคำตอบค่ะ
เพราะสิ่งที่ทำให้เรามีความหมายในวันนี้ อาจเปลี่ยนไปเมื่อเวลาผ่านไป
เมื่ออายุยังน้อย เราอาจอยากสร้างฐานะ
ต่อมาเราอาจอยากมีธุรกิจของตัวเอง
เมื่อชีวิตเปลี่ยน เราอาจอยากมีเวลามากขึ้น
และเมื่อถึงช่วงหนึ่ง เราอาจพบว่าความสุขของเราอยู่กับเรื่องเรียบง่ายกว่าที่เคยคิด
อิคิไกจึงอาจไม่ใช่สิ่งที่เราค้นพบครั้งเดียวแล้วจบ
แต่มันอาจเป็นสิ่งที่ ค่อย ๆ เปลี่ยนไปพร้อมกับชีวิตของเรา
ลองถามตัวเองดู
ถ้ายังไม่รู้ว่าอะไรคือสิ่งที่ทำให้ชีวิตของเรามีความหมาย ลองถามตัวเองง่าย ๆ ว่า
อะไรคือสิ่งที่เรารักและยังอยากทำ?
อะไรคือสิ่งที่เราทำแล้วรู้สึกว่าเวลาผ่านไปเร็ว?
สิ่งนั้นสามารถสร้างคุณค่าให้กับคนอื่นได้หรือไม่?
และถ้าเราทำสิ่งนั้นต่อไป มันสามารถสร้างรายได้ที่เพียงพอให้เราเลี้ยงตัวเองได้หรือไม่?
ไม่จำเป็นต้องตอบได้ทุกข้อในวันนี้
บางคำตอบอาจต้องใช้เวลา
และบางทีเราอาจพบคำตอบจากการลงมือทำ มากกว่าการนั่งคิดอยู่กับที่
สำหรับเรา อิคิไกอาจเรียบง่ายกว่านั้น
เมื่อมองชีวิตในแบบของเราเอง อิคิไกอาจไม่ใช่การตามหาความสำเร็จที่ยิ่งใหญ่ที่สุด
แต่อาจเป็นการได้ตื่นขึ้นมาในแต่ละวัน แล้วรู้ว่า
เรายังมีสิ่งที่อยากทำ
เรายังมีสิ่งที่รัก
เรายังสามารถสร้างคุณค่าจากสิ่งนั้น
และสิ่งที่เราทำยังสามารถดูแลชีวิตของเราได้
ไม่จำเป็นต้องร่ำรวย
ไม่จำเป็นต้องมีชื่อเสียง
ไม่จำเป็นต้องมีชีวิตที่คนอื่นอิจฉา
ขอเพียง เราสามารถยืนอยู่ได้ด้วยตัวเอง และยังมีความสุขกับสิ่งที่กำลังทำ
สำหรับบางคน นั่นอาจเป็นความสำเร็จที่พอดีแล้ว
และบางที…
เหตุผลที่ทำให้เราอยากตื่นขึ้นมาในเช้าวันพรุ่งนี้ อาจไม่ใช่ความฝันที่ยิ่งใหญ่ แต่อาจเป็นเพียงสิ่งเล็ก ๆ ที่เรารัก และยังอยากทำมันต่อไป
